Pokuta i pojednanie

Jak się spowiadać?
Poradnik petenta
Z czego się spowiadać?

Grzech jest wykroczeniem przeciw rozumowi, prawdzie, prawemu sumieniu. Jest brakiem prawdziwej miłości względem Boga i bliźniego z powodu niewłaściwego przywiązania do pewnych dóbr. (KKK 1849)

Ciężar grzechu: W tradycji Kościoła rozróżnia się grzechy śmiertelne i grzechy powszednie.
Grzech śmiertelny: Jest to grzech, który dotyczy tzw. poważnej (ciężkiej) materii (przekroczenie przynajmniej jednego z Bożych przykazań) i popełniony został z pełną świadomością i całkowitą zgodą. Jego skutkiem jest odwrócenie się człowieka od Boga, który jest jego celem i szczęściem.
Grzech powszedni: Popełniony jest wtedy, gdy w materii lekkiej nie przestrzega się normy prawa moralnego lub gdy nie przestrzega się prawa moralnego w materii ciężkiej, lecz bez pełnego poznania czy całkowitej zgody. Pozwala on trwać miłości między człowiekiem a Bogiem, choć ją obraża i rani (zob. KKK 1854-1864).

Grzechy główne: Grzechy, które powodują inne grzechy oraz wady. Zalicza się do nich:
PYCHĘ, CHCIWOŚĆ, ZAZDROŚĆ, GNIEW, NIECZYSTOŚĆ, ŁAKOMSTWO, LENISTWO.

Grzechy cudze: Grzechy innych osób, do których przyczyniamy się:

  1. uczestnicząc w nich bezpośrednio i dobrowolnie,
  2. nakazując je, zalecając, pochwalając lub aprobując,
  3. nie wyjawiając ich i nie przeszkadzając im, mimo, że mamy taką możliwość jesteśmy do tego zobowiązani,
  4. chroniąc tych, którzy popełniają zło (KKK 1868).

Błogosławieństwa płynące z częstej spowiedzi

  1. Przywraca życie Boże tym, którzy stracili je przez grzech.
  2. Wzmaga łaskę i otwarcie się na nią człowieka, pomaga wzrastać w chrześcijańskiej dojrzałości.
  3. Wnosi porządek i pokój w życie, powodując człowieka do regularnego zatrzymywania się, by zadać sobie najważniejsze pytanie: Jaka jest moja relacja z Bogiem?
  4. Poprawia osobowe relacje człowieka z innymi, gdyż uwrażliwia na postawy i czyny, sprawiuające innym ból.
  5. Motywuje do praktykowania podstawowych cnót chrześcijańskich: wiary, nadziei, miłosierdzia, pokory, samozaparcia, skruchy i zerwania w życiu ze współczesnym pogaństwem.

Na czym polega tajemnica spowiedzi? Kapłan wysłuchujący spowiedzi penitenta zobowiązany jest do zachowania w całkowitej tajemnicy treści wszystkiego, co od niego usłyszał. Tajemnica spowiedzi pozwala na szczere i owocne przeżycie sakramentu pokuty i pojednania.

Jak często się spowiadać? Nie stanieją uniwersalne reguły, ustalające częstotliwość spowiedzi. Przykazanie kościelne nakazuje, by spowiadać się przynajmniej raz w roku w Okresie Wielkanocnym. Zaleca się natomiast, by uczestniczyć w tym sakramencie przynajmniej raz w miesiącu.

Czy dopuszcza się wypadki, w których kapłan może odmówić udzielenia rozgrzeszenia? Najczęstszym wypadkiem, w którym tak się dzieje, jest brak autentycznego żalu za grzechy i woli poprawy ze strony petenta. Są również grzechy, których odpuszczanie zarezerwowane jest biskupowi diecezjalnemu a nawet Stolicy Apostolskiej.

Jak radzić sobie z lękiem i wstydem przed spowiedzią? Potrzebna jest świadomość, że najwyższą Osobą wysłuchującą mojej spowiedzi jest Jezus Chrystus. Należy trwać w ufności w Jego nieograniczone miłosierdzie. Ponadto warto pamiętać, że cierpienie i trud towarzyszący wyznawaniu grzechów ma wartość oczyszczającą i sam w sobie jest już elementem pokuty i zadośćuczynienia.


 

PIĘĆ PRZYKAZAŃ KOŚCIELNYCH
Na podstawie listu Episkopatu Polski

1. W niedzielę i święta nakazane uczestniczyć we Mszy świętej i powstrzymać się od prac niekoniecznych.
POZA NIEDZIELĄ ŚWIĘTAMI NAKAZANYMI W POLSCE SĄ:
– Uroczystość Narodzenia Pańskiego (25 grudnia)
– Uroczystość Świętej Bożej Rodzicielki Maryi ( 1 stycznia)
– Uroczystość Objawienia Pańskiego (6 stycznia)
– Uroczystość Najświętszego Ciała i Krwi Chrystusa (Boże Ciało)
– Uroczystość Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny (15 sierpnia)
– Uroczystość Wszystkich Świętych (1 listopada)

KOŚCIÓŁ ZACHĘCA DO UDZIAŁU WE MSZY ŚWIĘTEJ W NASTĘPUJĄCE ŚWIĘTA NIEOBOWIĄZKOWE:
– Niepokalane Poczęcie NMP (8 grudnia)
– Świętego Józefa (19 marca)
– Świętych Apostołów Piotra i Pawła (29 czerwca)
– Matki Bożej Gromnicznej (2 lutego)
– Poniedziałek Wielkanocny
– Święto NMP Matki Kościoła (poniedziałek po Zesłaniu Ducha Świętego)
– Świętego Szczepana (26 grudnia)

2. Przynajmniej raz w roku przystąpić do sakramentu pokuty.
Sakramentalna pokuta jest normalną drogą do pojednania z Bogiem. Kościół nakazuje aby przynajmniej raz w roku to uczyni. Jest to jednak minimalizm. Normalnym stanem życia chrześcijanina jest stan łaski uświęcającej. W tym celu należy regularnie przystępować do kratek konfesjonału. Dobrą tradycją jest spowiedź pierwszopiątkowa gdyż daję ona systematyczność niezbędna do pracy nad sobą oraz jest odpowiednio długim okresem czasu aby mieć możliwość poprawy. W dobrym przeżyciu sakramentu pojednania pomagają tzw. WARUNKI DOBREJ SPOWIEDZI.

Warunki Sakramentu Pojednania
Rachunek sumienia: refleksja zmierzająca do uświadomienia sobie treści, okoliczności, motywów popełnianych grzechów w okresie od ostatniej spowiedzi do chwili obecnej. Rachunku sumienia dokonuje się w oparciu o Dekalog i naukę moralną Chrystusa.

Żal za grzechy: skrucha przeżyta w zetknięciu z prawdą o własnej grzeczności oraz wiarą w nieskończoność miłosierdzia Bożego. Następuje po solidnym rachunku sumienia.

Mocne postanowienie poprawy: decyzja o odwróceniu się od czynionego zła. Wyrażenie woli nie wracania do uprzednio popełnionych grzechów. Podjęcie konkretnych postanowień dotyczących ascezy oraz pracy nad sobą.

Szczera spowiedź: ustne wyznanie grzechów spowiednikowi. Podstawowym warunkiem ważności spowiedzi jest jej szczerość, wyznanie, co do liczby i rodzaju wszelkich grzechów ciężkich. Zaleca się wyznanie grzechów powszednich. Spowiedź w której świadomie zataja się popełnione grzechy, z natury swojej jest nieważna.

Zadośćuczynienie Bogu i bliźniemu: Podjęcie działań zmierzających do naprawienia wyrządzonych przez siebie krzywd. Stanowi ono zwieńczenie i dopełnienie sakramentu pokuty i pojednania.
Co każdy wiedzieć powinien?
Skąd wzięła się władza dopuszczania grzechów? Została ona nadana przez Jezusa Chrystusa Apostołom i ich następcom. „A Jezus znowu rzedł do nich: Pokój wam! Jak Ojciec Mnie posłał, tak ja was posyłam. Po tych słowach tchnął na nich i powiedział im: „Weźmijcie Ducha Świętego! Którym odpuścicie grzechy, są im odpuszczone, a którym zatrzymacie, są im zatrzymane” (J 20,21-23)

3. Przynajmniej raz w roku, w okresie wielkanocnym, przyjąć Komunię Świętą.
CHRYSTUS POWIEDZIAŁ:
„Kto spożywa Moje Ciało i pije Moja Krew ma życie wieczne a ja go skrzeszę w dniu ostatecznym”

Okres wielkanocny w trwa od Środy Popielcowej do Niedzieli Trójcy Przenajświętszej (następna niedziela po Zesłaniu Ducha Świętego).

4. Zachować nakazane posty i wstrzemięźliwość od pokarmów mięsnych, a w okresach pokuty powstrzymać się od udziału w zabawach.
WSTRZEMIĘŹLIWOŚĆ
Wstrzemięźliwość od spożywania mięsa lub innych pokarmów należy zachować we wszystkie piątki całego roku (chyba, że w danym dniu przypada jakaś uroczystość) i obowiązuje ona wszystkich, którzy ukończyli 14 rok życia.

Zachęca się również, aby wstrzemięźliwość od pokarmów mięsnych zachować w Wigilię Bożego Narodzenia, ze względu na wyjątkowy charakter tego dnia w Polsce.

POST
Post – czyli jeden posiłek bezmięsny w ciągu dnia do syta i dwa lekkie obowiązuje wszystkich pomiędzy 18 i 60 rokiem życia i obowiązuje w Środę Popielcową oraz w Wielki Piątek.

ZABAWY (DYSKOTEKI)
Powstrzymanie się od zabaw obowiązuje we wszystkie piątki Wielkiego Postu.

5. Troszczyć się o potrzeby wspólnoty Kościoła.
Te potrzeby są dwojakiej natury:

  1. duchowe
  2. materialne

Wynika to z samej sytuacji Kościoła, który spełnia na ziemi misję głoszenia Ewangelii i prowadzenia do zbawienia. Widzimy tu więc potrzeby duchowe takie jak: modlitwa, życie Słowem Bożym, braterska pomoc, nauczanie i głoszenie Ewangelii.
Aby spełnić tę misję potrzebną są środki materialne. Jako wspólnota Kościoła jesteśmy odpowiedzialni o zapewnienie jednych i drugich. Co więcej, środki materialne mają by zawsze na służbie duchowych.

OFIARY SKŁADANE NA TACE W CZASIE NIEDZIELNYCH I ŚWIĄTECZNYCH MSZY ŚWIĘTYCH PRZEZNACZANE SĄ NA:

  1. opłaty związane z utrzymaniem kościoła prąd, ubezpieczenie, drobne remonty),
  2. zakup wszystkiego, co jest potrzebne do sprawowania liturgii (np. świece, kadzidło, olej, komunikanty),
  3. opłacenie wynagrodzenia dla pracowników kościelnych,
  4. Kurię Metropolitarną,
  5. budownictwo sakralne na terenie archidiecezji,
  6. misje,
  7. Świętopietrze (czyli ofiara na Stolicę Apostolską),
  8. pomoc dla „Caritas”,
  9. Seminarium Duchowne,
  10. Papieski Wydział Teologiczny i Seminarium Duchowne,
  11. inne zbiórki ogłaszane przez biskupa.

I jeszcze jedno. Nikt nie jest tak ubogi aby nie mógł podarować swojej modlitwy za parafię…


 

Ale jak to się robi?

Kiedy już uczynisz rachunek sumienia i przeżyjesz żal za grzechy oraz postanowisz poprawić się z nich to konsekwenjoą poprzednich kroków będzie uklęknięcie przy kratkach konfesjonału. I co wtedy? Opanuj drżenie serca i pomyśl że przyszedłeś do Boga, który cię kocha i chce przebaczyć. Zacznij tak:

Obrzęd pojednania jednego penitenta

Przyjęcie penitenta
Gdy penitent przychodzi, aby wyznać grzechy, kapłan życzliwie go przyjmuje. Penitent wypowiada słowa pozdrowienia:

Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus.

Kapłan odpowiada:

Na wieki wieków. Amen

Następnie penitent żegna się mówiąc:

W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego. Amen.

Kapłan równocześnie kreśli znak krzyża nad penitentem nic nie mówiąc. Następnie kapłan zachęca penitenta do ufności w miłosierdzie Boże następującymi słowami:

A.
Niech Bóg będzie w twoim sercu, abyś skruszony w duchu wyznał swoje grzechy.

B. albo:
Bóg, który oświeca nasze serca, niech ci da prawdziwe poznanie swoich grzechów i Jego miłosierdzia.

C. albo:
Przystąp z ufnością do Boga, który nie chce śmierci grzesznika, lecz aby się nawrócił i żył. (Ez 33,11).

D. albo:
Niech przyjmie cię Pan Jezus, który nie przyszedł wzywać do nawrócenia sprawiedliwych, lecz grzeszników. Jemu zaufaj. (Łk 5,32).

E. albo:
Łaska Ducha Świętego niech oświeci Twoje serce, abyś wyznał z ufnością swoje grzechy i poznał miłosierdzie Boże.

F. albo:
Jeżeli zgrzeszyłeś, nie trać nadziei, mamy rzecznika wobec Ojca, Jezusa Chrystusa sprawiedliwego. On bowiem jest ofiarą przebłagalną za nasze grzechy, i nie tylko za nasze, lecz również za grzechy całego świata. (1 J 2, 1-2).

Penitent może odpowiedzieć:

Amen.

Penitent, zwłaszcza gdy nie jest znany spowiednikowi, określa swój stan, czas ostatniej spowiedzi, trudności w prowadzeniu życia chrześcijańskiego oraz inne okoliczności, których poznanie jest potrzebne spowiednikowi do wykonywania posługi. Mówi np. mam lat… jestem uczniem… studentem..

CZYTANIE SŁOWA BOŻEGO (DOWOLNE)

Jeżeli przemawiają za tym okoliczności, kapłan może odczytać albo przytoczyć z pamięci urywek z Pisma św., który obwieszcza miłosierdzie Boże i wzywa penitenta do odnowy życia. Przy spowiedziach odbywanych w konfesjonałach wskazane jest, aby penitent sam odczytał urywek Pisma św. w czasie przygotowania do spowiedzi.
Polecane teksty biblijne: Iz 53, 4-6; Ez 11, 19-20; Mt 6, 14-15; Mk 1, 14-15; Łk 6, 31-38; Łk 15, 1-7; J 20, 19-23; Rz 5, 8-9; Ef 5, 1-2; Kol 1, 12-14; Kol 3, 8-10.12-17; 1 J 1, 6-7.9.

WYZNANIE GRZECHÓW

Tam, gdzie istnieje taki zwyczaj, przed wyznaniem grzechów penitent może odmówić spowiedź powszechną (np. ‚Spowiadam się’).
Następnie penitent wyznaje swoje grzechy.
Jeżeli zachodzi potrzeba, kapłan pomaga penitentowi w odbyciu zupełnej spowiedzi, udziela stosownych rad, zachęca go do żalu za grzechy przypominając, że chrześcijanin przez sakrament pokuty odnawia się w tajemnicy paschalnej umierając i zmartwychwstając z Chrystusem. Następnie wyznacza mu czyn pokutny, który penitent przyjmuje, aby zadośćuczynić za popełnione grzechy i poprawić swoje życie. Kapłan niech stara się we wszystkim dostosować do poziomu penitenta, tak w sposobie mówienia jak i w udzielaniu pouczeń.

MODLITWA PENITENTA I ROZGRZESZENIE

Następnie kapłan zachęca penitenta do okazania żalu, który penitent może wyrazić w tych lub podobnych słowach:

A.
Boże, bądź miłościw mnie grzesznemu (Łk 18,13).

B. albo:
Boże, zgrzeszyłem przeciw Tobie, już nie jestem godny nazywać się Twoim dzieckiem. Bądź miłościw mnie grzesznemu (Łk 15,18; 18,13).

C. albo:
Boże mój żałuję, że Ciebie obraziłem swoimi grzechami. Mocno postanawiam więcej nie grzeszyć i unikać okazji do grzechu. Przez zasługi męki Jezusa Chrystusa zmiłuj się nade mną.

Kapłan wyciąga prawą rękę w kierunku penitenta i wypowiada słowa rozgrzeszenia:

Bóg, Ojciec miłosierdzia, który pojednał świat ze sobą przez śmierć i zmartwychwstanie swojego Syna i zesłał Ducha Świętego na odpuszczenie grzechów, niech ci udzieli przebaczenia i pokoju przez posługę Kościoła.
I JA ODPUSZCZAM TOBIE GRZECHY W IMIĘ OJCA I SYNA, + I DUCHA ŚWIĘTEGO.

Penitent odpowiada:

Amen.

Po spowiedzi penitentów znających język łaciński kapłan może użyć formuły rozgrzeszenia w języku łacińskim:

Deus, Pater misericordiarum, qui per mortem et resurrectionem Filii sui mundum sibi reconciliavit et Spiritum Sanctum effudit in remissionem peccatorum, per ministerium Ecclesiae indulgentiam tibi tribuat et pacem.
ET EGO TE OBSOLVO A PECCATIS TUIS IN NOMINE PATRIS ET FILII, + ET SPIRITUS SANCTI.

Penitent odpowiada:

Amen.

UWIELBIENIE BOGA I ZAKOŃCZENIE OBRZĘDU POJEDNANIA

Po udzieleniu rozgrzeszenia kapłan mówi:

Wysławiajmy Pana, bo jest dobry.

Penitent kończy:

Bo jego miłosierdzie trwa na wieki.

Kapłan odsyła penitenta mówiąc:

Pan odpuścił tobie grzechy. Idź w pokoju.

Zamiast dziękczynienia i formuły rozesłania penitenta kapłan może powiedzieć:

A.
Męka Jezusa Chrystusa, naszego Pana, wstawiennictwo Najświętszej Maryi Panny i wszystkich Świętych, dobro, które spełniasz, i cierpienie, które zniesiesz, niech będą zadośćuczynieniem za twoje grzechy, wyjednają ci wzrost łaski i nagrodę życia wiecznego.

B. albo:
Pan ciebie uwolnił od grzechu, niech da ci udział w swoim królestwie. Jemu chwała na wieki wieków. Amen.

C. albo:
Szczęśliwy człowiek, któremu zostanie odpuszczona wina, a jego grzech zapomniany. Raduj się w i wesel w Panu. Idź w pokoju.

D. albo:
Idź w pokoju i głoś światu cudowne dzieła Boga, który cię zbawił.

Źródło:
„Obrzędy pokuty”
Dostosowane do zwyczajów diecezji polskich
wydanie drugie, Katowice 1996, Księgarnia św. Jacka, s. 37-41.